Vở Việt kịch Bạch Thố Ký của Trần Lệ Quân: Khi nghệ thuật truyền thống kể câu chuyện tình mẫu tử

  Lưu Thừa Hữu - Giảo Tề Lang
Vở Việt kịch Bạch Thố Ký của Trần Lệ Quân
Khi nghệ thuật truyền thống kể câu chuyện tình mẫu tử

(diễn viên Trần Lệ Quân - Lưu Thừa Hữu)

“Giảo Tề Lang”

Giải nghĩa từng chữ:

• 咬 (giảo): cắn
• 脐 (tề): rốn
• 郎 (lang): chàng trai, cậu bé, thường dùng gọi con trai

"Bạch Thố Ký"còn gọi là "Lưu Tri Viễn Bạch Thố Ký" là một tác phẩm Nam hí thời nhà Nguyên, do các tài tử của Vĩnh Gia Thư Hội biên soạn. Tác phẩm kể về câu chuyện bi hoan ly hợp giữa Lưu Tri Viễn và Lý Tam Nương. Cùng với "Kinh Sai Ký", "Sát Cẩu Ký" và "Bái Nguyệt Đình Ký", được gọi chung là “Tứ đại Nam hí”. Hiện nay, có nhiều loại hình kịch như Hộ kịch (kịch Thượng Hải) vẫn còn trình diễn vở này. Tác phẩm gồm 29 hồi.

"Bạch Thố Ký" mà Trần Lệ Quân đóng vai Lưu Thừa Hữu là phiên bản Việt Kịch.

Tóm tắt cốt truyện

Vào thời Ngũ Đại, Lưu Tri Viễn, người dân tộc Sa Đà, mồ côi cha từ nhỏ. Sau đó theo mẹ tái giá nhưng khi đã tiêu xài hết gia sản trong nhà thì bị cha dượng đuổi ra khỏi nhà phải sống lang thang trong miếu hoang. Sau được Lý Đại Công, một phú ông trong làng thu nhận. Lý Đại Công thấy Lưu Tri Viễn có tướng đế vương nên gả con gái là Lý Tam Nương cho chàng.

Tuy nhiên, anh trai của Tam Nương là Lý Hồng Nhất và vợ lại chê nghèo trọng giàu, kiên quyết phản đối cuộc hôn nhân này. Nhưng Lý Đại Công vẫn quyết định gả con cho Lưu Tri Viễn. Không lâu sau, vợ chồng Lý Đại Công qua đời. Lý Hồng Nhất và vợ bắt đầu hành hạ Lưu Tri Viễn và Tam Nương đủ điều.

Họ lập mưu sai Lưu Tri Viễn ra trông coi vườn dưa, mong cho yêu quái trong vườn (quả tinh) sẽ hại chết chàng. Nhưng Lưu Tri Viễn đánh bại quả tinh và còn thu được binh thư và bảo kiếm. Biết rằng không thể tiếp tục ở lại trong nhà nữa, chàng từ biệt Tam Nương lên đường đến Phần Châu gia nhập quân đội.

Ban đầu, Lưu Tri Viễn chỉ làm lính canh đêm dưới trướng của Tiết độ sứ họ Nhạc nhưng Tiết độ sứ này cũng nhận ra tướng đế vương của chàng nên gả con gái cho chàng.

Về sau, Lưu Tri Viễn lập nhiều chiến công được thăng chức lên An phủ sứ chín châu. Trong khi đó, Tam Nương bị anh trai và chị dâu ngược đãi, ban ngày phải ra giếng gánh nước, ban đêm bị bắt giã gạo trong cối xay. Vì lao lực quá độ, nàng sinh con ngay trong cối xay. Không có kéo cắt rốn, nàng dùng miệng cắn dây rốn nên đặt tên con là “Giảo Tề Lang” (咬脐郎). Nàng còn đeo lên người con chiếc ngọc thỏ – tín vật mà chồng để lại.

Nhân lúc nàng hôn mê, anh chị nàng định hại đứa bé, ném xuống ao sen nhưng may thay, người nhà tên là Đậu công đã cứu sống đứa trẻ.

Để thoát khỏi sự đàn áp, Tam Nương nhờ Đậu công mang Giảo Tề Lang đến cho Lưu Tri Viễn nuôi dưỡng.

Không may ông lão chết giữa đường, đứa bé sau đó được đưa đến tay Lưu Tri Viễn qua nhiều người. Khi ấy, chiến sự ác liệt, Lưu Tri Viễn bị thương nặng nên nhờ người đến tìm vợ. Anh vợ nói dối rằng Tam Nương đã tái giá và bỏ đi nơi xa. Thế là đôi vợ chồng cách biệt suốt mười sáu năm.

Mười lăm năm sau, Giảo Tề Lang trưởng thành.

Một ngày tuyết rơi lạnh giá, Tam Nương ra giếng lấy nước thì tình cờ thấy một con thỏ trắng bị thương bởi mũi tên, rồi gặp một thiếu niên tướng quân tên Lưu Thừa Hữu đang đi săn. Hai mẹ con gặp nhau bên giếng mà không nhận ra nhau. Lưu Thừa Hựu rất cảm thông với hoàn cảnh của Tam Nương và hứa sẽ giúp nàng nhắn tin tìm chồng. Trước khi rời đi, chàng tháo chiếc Bạch Thố đang mang bên mình, sai người đem tặng Tam Nương. Tặng Bạch Thố như một cách giúp đỡ Tam Nương khi nàng đang nghèo khổ, không đủ ăn.

Tam Nương vừa nhìn thấy ngọc thỏ, muôn vàn cảm xúc dâng trào, mong sớm được đoàn tụ với người thân. Đại nguyên soái Lưu Tri Viễn đọc được bức thư đầy tình nghĩa của Tam Nương thì như sét đánh giữa trời quang. Khi ấy, ông đã cưới Nhạc thị, người vợ cùng ông trải qua hoạn nạn nên lòng rối bời vui buồn lẫn lộn.

Lưu Thừa Hữu không biết đối mặt thế nào. May thay, Nhạc thị là người hiểu lẽ phải, cảm động trước tấm lòng son sắt của Tam Nương nên chủ động đề nghị chồng đón nàng về bằng lễ nghi cao nhất.

Nhưng Tam Nương khi ấy đang bệnh nặng, lại bị anh chị đuổi ra khỏi nhà giữa trời bão tuyết. sau cùng con thỏ trắng chỉ đường đến nơi nàng trú ngụ. Cuối cùng, Vợ chồng và mẹ con xa cách bấy lâu cuối cùng cũng đoàn tụ.